ରଜ ପର୍ବ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଗଣପର୍ବ। ଧରଣୀ ମାତା, ନାରୀତ୍ୱ, ଦୋଳି, ପିଠାପଣା, ରଜ ପାନ ଓ କୃଷି ପରମ୍ପରା ସହ ଜଡ଼ିତ ଏହି ପର୍ବର ମହତ୍ତ୍ୱ ଜାଣନ୍ତୁ।
Raja Parba: ଓଡ଼ିଶାର ନାରୀତ୍ୱ ଓ ପରମ୍ପରାର ଉତ୍ସବ
ଉପକ୍ରମ
ରଜ ପର୍ବ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଅନନ୍ୟ, ପାରମ୍ପରିକ ତଥା ଗଣପର୍ବ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଧରଣୀ ମାତା ଏବଂ ନାରୀତ୍ୱର ଶକ୍ତି, ଉର୍ବରତା ଓ ସମ୍ମାନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏକ ମହାନ ଉତ୍ସବ । ଆଷାଢ଼ ମାସର ଆରମ୍ଭରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମିଥୁନ ରାଶିକୁ ସଂକ୍ରମଣ ସମୟରେ ଏହି ପର୍ବ ତିନିରୁ ଚାରି ଦିନ ଧରି ରାଜ୍ୟସାରା ଧୂମଧାମରେ ପାଳିତ ହୁଏ । କୃଷିଭିତ୍ତିକ ସଂସ୍କୃତି ସହ ନାରୀଜାତିର ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ରଖିବାର ଏହା ଏକ ବିରଳ ଉଦାହରଣ ।
ଚାରି ଦିନର ପର୍ବ ପରମ୍ପରା
ରଜ ପର୍ବ ସାଧାରଣତଃ ଚାରି ଦିନ ଧରି ପାଳନ କରାଯାଏ:
- ପହିଲି ରଜ(ପ୍ରଥମ ଦିନ): ଯେଉଁଦିନ ଠାରୁ ଉତ୍ସବର ମୁଖ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।
- ରଜ ସଂକ୍ରାନ୍ତି (ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ): ମିଥୁନ ମାସର ପ୍ରଥମ ଦିନ, ଯାହା ପର୍ବର ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ ।
- ଭୂମି ଦହନ(ତୃତୀୟ ଦିନ): ଯାହା ଧରିତ୍ରୀ ମାତାଙ୍କ ବିଶ୍ରାମର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ବୁଝାଏ ।
- ବସୁମତୀ ସ୍ନାନ(ଚତୁର୍ଥ ଦିନ):ଯେଉଁଦିନ ଧରଣୀ ମାତାଙ୍କୁ ହଳଦୀ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଇ ଶୁଦ୍ଧି କରାଯାଏ ଏବଂ ନୂତନ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ ।
ନାରୀତ୍ୱର ଉତ୍ସବ ଓ ଆନନ୍ଦ
ରଜ ପର୍ବ ମୁଖ୍ୟତଃ ଝିଅ ଓ ବୋହୂମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିଶେଷ ପର୍ବ:
- ବିଶ୍ରାମ ଓ ସମ୍ମାନ: ଏହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଝିଅ ଓ ବୋହୂମାନେ ଘରକାମରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ରାମ ନିଅନ୍ତି । ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲିବା ବାରଣ ଥାଏ ଏବଂ କାଠ ଚପଲ ପିନ୍ଧି ଚଲାବୁଲା କରନ୍ତି ।
- ସାଜସଜ୍ଜା: ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳତା, କୁଙ୍କୁମ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଏବଂ ମେହେନ୍ଦୀରେ ଝିଅମାନେ ନିଜକୁ ସଜାଇଥାନ୍ତି ।
- ଦୋଳି ଓ ଖେଳ: ଗାଁ ଗାଁରେ ବରଗଛ ଓ ଆମ୍ବ ତୋଟାରେ ରାମଦୋଳି, ଚରକି ଦୋଳି, ଦଉଡ଼ି ଦୋଳି ଆଦି ଟଙ୍ଗାଯାଏ । “ବନସ୍ତେ ଡାକିଲା ଗଜ, ବରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ…” ଗୀତର ତାଳେ ତାଳେ ଝିଅମାନେ ଦୋଳି ଖେଳନ୍ତି । ଏହାସହ ଝିଅ ବୋହୂମାଙ୍କର ପୁଚି ଖେଳ, ଲୁଡୋ ଏବଂ ପୁଅ ମାନଙ୍କର ତାସ ଖେଳର ଆସର ମଧ୍ୟ ଜମେ ।
ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ରଜ ପାନ
ରଜ ପର୍ବ ସୁସ୍ୱାଦୁ ପିଠାପଣାର ପର୍ବ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା:
- ପୋଡ଼ ପିଠା: ରଜ ପର୍ବର ପ୍ରଧାନ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି କଦଳୀ ପତ୍ରରେ ପୋଡ଼ା ଯାଇଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ପୋଡ଼ ପିଠା ।
- ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପିଠା: ମଣ୍ଡା, ଆରିସା, କାକରା, ଏଣ୍ଡୁରି ଓ ଚକୁଳି ପିଠା ଘରେ ଘରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ ।
- ରଜ ପାନ: ମସଲା ଯୁକ୍ତ ମିଠା ଗୁଆ ପାନ ରଜ ପର୍ବର ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରା
କୃଷି ଓ ପ୍ରକୃତିର ମିଳନ
ଓଡ଼ିଶାର କୃଷି ସଂସ୍କୃତିରେ ରଜ ପର୍ବର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତୁଳନୀୟ । ମାନ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ, ରଜର ତିନି ଦିନ ଧରଣୀ ମାତା ରଜସ୍ୱଳା ହୁଅନ୍ତି । ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ଭୂମି ଖୋଳିବା, ହଳ କରିବା, ଗଛ କାଟିବା କିମ୍ବା ମାଟି ଉପରେ ଚାପ ପକାଇବା ନିଷେଧ ଥାଏ । ଏହା ପ୍ରକୃତିକୁ ପୁନର୍ଜୀବିତ ହେବା ପାଇଁ ସମୟ ଦେବାର ଏକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥା ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରୟାସ । ରଜ ଶେଷ ହେବା ପରେ ବର୍ଷା ଋତୁର ଆଗମନ ସହ କୃଷକମାନେ ନୂତନ ଉତ୍ସାହରେ ଚାଷ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ।ରଜ ପର୍ବ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସ୍ୱାଭିମାନ, ନାରୀଜାତି ପ୍ରତି ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ସହ ମଣିଷର ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ ।
